Trang Phục Cung Đình Thời Lý Trần, Trang Phục Việt Thời Lý Trần

Cùng với sự phát triển về kinh tế – xã hội, hai triều đại Lý – Trần còn phát triển nổi bật về văn hóa. Đây còn được gọi là giai đoạn hưng thịnh của văn hóa Đại Việt. Như có người đã nhận xét: “Nước Nam ở hai triều Lý – Trần nổi tiếng là văn minh”. Chính sự phát triển này cũng khiến cho trang phục cung đình của hai triều đại nhà Lý và nhà Trần kết tụ lại trong mình nhiều đặc sắc về họa tiết, kiểu dáng, chất liệu mang đậm giá trị dòng chảy văn hóa trang phục của dân tộc.

Đang xem: Trang phục cung đình thời lý

Trang phục cung đình nhà Lý (1009 – 1225): mang đậm văn hóa Việt cổ bản địa

Từ thời Lý, trang phục của người Việt nói chung và của vua chúa nói riêng đã có nét khác biệt, mang đậm bản sắc dân tộc, văn hóa riêng, không pha tạp, không trộn lẫn. Phải nói đây là triều đại phát triển nhất về mọi mặt. Thời đại này, thông qua trang phục, được coi như là giai đoạn phục hưng nền văn hóa Việt cổ bản địa.

Triềuđại nhà Lý (1009-1225) những quy định về phục trang đã được đặt ra một cách cụthể. Năm 1029, Vua Lý Thái Tông định quy chế mũ áo của các công hầu và các quanvăn võ. Đến năm 1040, nhà vua chủ trương dùng gấm vóc trong nước để may lễ phụcmà không dùng gấm vóc của nhà Tống. Số gấm vóc của nhà Tống còn lại trong khođược phát hết ra may áo cho các quan, từ ngũ phẩm trở lên là áo bào bằng gấm, từcửu phẩm trở lên là áo bào bằng vóc. Điều này biểu thị chí tự cường, tự lập củadân tộc đã khá cao.

*

Trang phục Cổn Miện thời Lý, Trần được phục dựng theo phù điêu cổ Ngô Thị Gia Bi

*

Áo đổi vai thời Lý, Áo năm thân, Áo trắng vạt

Đếnnăm 1059, Vua Lý Thánh Tông định triều phục cho các quan. Vào chầu vua, cácquan phải đi tất, đi hia và đội mũ phác đầu. Mũ phác đầu có 4 góc, 4 tai, phíasau có 2 tai ngang (tức mũ cánh chuồn), mặc áo bào tía, cầm hốt ngà, thắt đaida. Lệ đội mũ phác đầu, đi hia bắt đầu có từ thời này.

Thờiđó, Trang phục của nhạc công cũng khá độc đáo. Mũ chùm kín tóc, phía trên mũ đượclàm cao lên và trang trí các diềm uốn lượn. áo cánh trong: tay dài và chít ở cổtay. Bên ngoài là một chiếc áo, cộc tay. Quanh cổ áo có chiếc vân kiên (như chiếcyếm dài) chùm cả một phần ngực, lưng và vai. Quanh bụng đeo những miếng diềm vảirộng có trang trí nhiều đường thêu đẹp. Bụng chân quấn xà cạp và chân đi giày vảimũi nhọn.

*

Trang phục nhạc công thời Lý

Lễphục của nữ giới thời Lý thường là áo dài màu đen hoặc màu nâu sẫm mặc phủ rangoài áo cánh lửng. Có ba loại áo dài: Áo dài tứ thân có nguồn gốc truyền thốnglâu đời, dùng phổ biến ở mọi tầng lớp từ kinh đô đến nông thôn. Áo dài tứ thâncấu trúc như áo cánh, chỉ khác là 4 vạt đều được kéo dài. Thân trước có hai vạtmở giữa, khi mặc thắt hai vạt trước tết nút và phần vạt còn lại bỏ thõng xuốngdưới. Khi cần làm việc có thể bắt chéo vạt buộc thắt vòng ra phía sau lưng; Áodài năm thân có xuất xứ từ phương Bắc, được may ghép bằng năm thân vải. Áo cũngcó nguồn gốc truyền thống lâu đời dùng cho cả nữ giới lẫn nam giới nhưng khácnhau ở cổ áo và cách sử dụng.

*

Một phác thảo phục trang Việt thời Lý

Áotràng vạt của nữ có cổ áo rộng giao nhau, tay hẹp, đây là đặc điểm riêng của áodài Việt Nam. Áo tràng vạt, trong Phật giáo thường mặc đi lễ chùa, màu áo đenhoặc nâu.

Áodài nam giới ngày ấy có loại áo dài năm thân mang kiểu cách tương tự như của áodài nữ giới nhưng khác là phần cổ dựng cao thành gấp đôi cổ áo nữ và không hở cổ,áo này có phủ lá sen lớn lót phía sau vòng ra phía trước, tay áo nam giới rộnghơn. Tầng lớp quý tộc mặc áo dài năm thân bằng chất liệu cao cấp như: gấm, vóc,đoạn sa, thường mặc kép với một áo lót bằng lụa màu mỏng. Cũng có một số áo nămthân dùng trong giới quý tộc làm bằng các loại vóc, the, các sợi dệt trên vảidày hơn để khi mặc áo kép càng lộ rõ hoa văn của áo phía trong tạo sự duyên ẩn,không phô trương.

Cóthể nói việc nghiên cứu trang phục và hoa văn, họa tiết cung đình thời Lý nhưtrên, ta thấy một ý nghĩa đặc biệt là nó đã phản ánh được mối tương quan thốngnhất trong đời sống kinh tế, quân sự, văn hóa… của xã hội thời đó khá rõ nét.

Xem thêm: Nơi Bán Trang Phục Y Tế Cao Cấp Korea, Quần Áo Y Tế Bền Đẹp Giá Rẻ Nhất Tại Tp

Trang phục cung đình nhà Trần (1225 – 1400): sự tiếp nối hoàn thiện dựa trên trang phục của thời Lý

TriềuLý suy vong, triều Trần nối tiếp (1225 – 1400). Đất nước Đại Việt thời Trần, vớiý chí sắt đá tự lập tự cường của triều đình và của toàn dân, xây dựng trên nềntảng truyền thống dân tộc, trên những chiến công ba lần chống xâm lược Nguyên –Mông, đã phát triển mạnh mẽ nhiều mặt. Về nghề dệt, thời gian này nhân dân tađã có nhiều loại vải bông, vải gai, lụa, lĩnh, sa, the, nái, sồi, đoạn, gấm,vóc… Nghề thêu cũng phát triển.

Tìm hiểu về trang phục hoàng đế nhà Trần cho thấy nhà Trần tiếp nối nhà Lý một cách hòa bình nên các di sản và giá trị thời Lý vẫn được học theo cũng như vẫn có sự học hỏi từ nhà Tống bên Trung Quốc.

Về lễ phục thời Trần của hoàng đếvẫn là Cổn Miện. Quy chế về căn bản vẫn như thời Lý. Lê Tắc trong“An Nam chí lược”chobiết vua Trần có 4 loại mũ là: Mũ Miện, Mũ Thông Thiên, mũ Phù dung và mũ phốcđầu

Về triều phục của hoàng đế, theo ghi nhận của Lê Tắc trong “An Nam chí lược” thì vua Trần có bộ triều phục Quyển Vân, đội mũ Quyển Vân (Quyển Vân quan – 卷雲冠) Tên gọi thực tế của mũ Quyển Vân là mũ Thông thiên ( Thông thiên quan – 通天冠) nhưng do dáng mũ uốn cong như mây cuốn nên tục gọi là Quyển vân Ngô Tự Mục thời Tống cho biết : ” Mũ Thông thiên của vua Tống đều dùng hạt Bắc châu uốn kết lại, còn gọi là mũ Quyển Vân” Mạnh Nguyên Lão thời Tống cũng mô tả: ” Hoàng đế đội mũ Thông Thiên, còn gọi là mũ Quyển Vân, mặc áo bào đỏ, cầm ngọc khuê”

*

*

Tranh vẽ Triều Tiên Cao Tông mặc triều phục Quyển Vân

*

*

Minh họa Thái Thượng Lão Quân đội mũ Phù Dung

*

Vua Trần Anh Tông trong tranh vẽ Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ, đang đội mũ Phù Dung

Tìm hiểu về quần áo của quan lại nhà Trần, chúng ta cũng thấy được sự kế thừa nhất định trang phục quan lại từ thời nhà Lý nhưng có sự biến đổi nhất định để phù hợp với bối cảnh kinh tế, xã hội, văn hóa thời bấy giờ.

Về triều phục của quan lại đời Trần vẫn duy trì quy chế mũ Lương Quan đi với Chu y, Chu thường như nhà Lý 2.Thường phục của quan lại Thường phục của quan lại nhà Trần có 2 lần sửa đổi lớn vào năm 1254 và 1300 Vào khoảng năm 1254 dưới thời Trần Thái Tông là hoàng đế đầu triều nhà Trần đã định ra chế độ thường phục cho các quan vẫn theo lối cũ của nhà Lý tức là mặc bào phục trơn, đội phốc đầu cánh chuồn dài

Tới năm 1300 đời Trần Anh Tông lại đổi quy chế cho các quan theo Đại Việt sử ký toàn thư là :” chế ra kiểu áo mũ mới cho quan võ đội, quan văn đội mũ Đinh Tự màu đen và Tụng quan đội mũ toàn hoa màu xanh như quy chế cũ” Tuy vậy chỉ 3 tháng sau vào tháng 1 – 1301 triều đình lại định ra quy chế mới theo đó các quan văn lẫn võ đều đồng loạt đội mũ Đinh Tự chứ không chỉ có quan văn nữa

Tới tháng 10 – 1301 lại có quy định kiểu mũ mới cho Vương, hầu, “ai tóc dài thì đội mũ Triều Thiên, ai tóc ngắn thì đội Bao Cân” Tới năm 1374, Trần Duệ Tông lại lệnh tụng quan thay vì đội mũ Toàn Hoa chuyển sang thay bằng mũ Bồn Hoa Như vậy thường phục của quan lại nhà Trần có 6 dạng: Phốc đầu, Triều Thiên, Bao Cân, Đinh tự, Toàn Hoa, Bồn Hoa Phốc Đầu Quy chế Phốc Đầu của nhà Trần căn bản vẫn như thời Lý cũng như các dạng phụ kiện.

Triều Thiên Mũ Triều thiên là dạngmũ có 2 tầng giống như mũ Phốc Đầu chỉ có điều 2 cánh chuồn của nó thay vì nằmngang thuôn dài thì nó uốn cong vểnh lên trên nên có tên gọi là Triều thiên (Báitrời).

*

Phục dựng lại hình tượng quan hầu trong phim tài liệu “Đi tìm trang phục Việt” tuy nhiên bản vẽ phục dựng này sai vì thiết kế cổ áo thành cổ đứng có cài cúc, trong khi áo quan hầu thời Trần thực tế là áo cổ tròn, mặc giao lĩnh ngắn bên trong, cái cổ áo giao lĩnh lộ ra ngoài cổ áo tròn

Có 2 kim hoàn đính 2 bên” An Nam chí lược lại mô tả:” Loại mũ thượng phẩm đội khi thường triều dùng vải nhưng màu tía pha biếc làm thành sáu tua, đính vào đai ngang sau mũ, (…)hoàn làm bằng vàng thượng phẩm và đồi mồi là khác nhau

Đại Việt sử ký toàn thư

Cân hoàn là một dạng trang sức phụ kiện bắt nguồn từ thời Tống dùng để đính vào khăn hay mũ có dạng vòng tròn bằng chất liệu quý như vàng, bạc, ngà…

Kiểu dáng cụ thể của mũ Toàn hoa, Bồn hoakhông được nói tới ngoại trừ chi tiết duy nhất là 2 loại mũ này được đính cânhoàn Tuy nhiên tên gọi là Toàn Hoa, Bồn Hoa thì theo lẽ thường phải gắn vớiviệc so nhiều trang sức dạng hoa lá trên đó .

Trong tranh Trúc lâm đại sĩ xuất sơnđồ các tụng quan, quan hầu đời Trần đội một loại mũ có dáng mũ gần như hình lụclăng, có 2 cánh mũ gấp về trước hoặc sau, vuông ngắn như 2 hình dưới đây

Ngoài ra còn có 1 loại mũ như hình dưới mà các quan hầu, thị vệ đội là loại mũ có hoa văn lục lăng sau gáy giống An am chí lược mô tả.

Xem thêm: balo supreme vàng

Cóthể nói các vương triều Lý, Trần, được coi là giai đoạn phục hưng của nền vănhóa Việt cổ bản địa (văn minh Văn Lang – Âu Lạc) trên nền tảng khôi phục độclập dân tộc và giữ vững chủ quyền quốc gia. Vị thế độc lập về chính trị – dẫnđến ý thức độc lập về văn hóa “Nam Bắc đều chủ nước mình, không phải noi nhau”(lời Trần Nghệ Tông). Xã hội, văn hóaĐại Việt thời Lý – Trần – Hồ đã pha trộn và hỗn dung giữa những yếu tố Nam Á vàĐông Á trong một vị thế cân bằng văn hóa. Tất cả những điều này được thể hiệnkhá rõ nét qua những tiêu chuẩn về trang phục. Đây là giai đoạn thịnh đạt củanền văn hóa Đại Việt.

Nước Nam ở hai triều Lý, Trần nổi tiếng là văn minh

Lê Qúy Đôn

Từ thời Lý đến thời Trần, trang phục của người Việt Nam đã được hình thành với những bản sắc riêng rõ nét, được coi là tiền đề lớn cho những bước phát triển sau này.

Related Articles

Trả lời

Back to top button